Chemobrein

Iedereen kan soms niet op een woord komen of vergeet wel eens wat. Maar het ‘chemobrein’ is iets anders. Het niet kunnen concentreren en vergeten zit dieper en is hinderlijker. Het is ook ongrijpbaar. Wat is het ‘chemobrein’? En kun je er wat tegen doen?

Iedereen die chemotherapie heeft gehad zal in een flits precies herkennen wat een lotgenoot bedoelt met het ‘chemobrein’. Ja! Dat heb ik ook! Het denken, leren en snel handelen, is sinds de chemotherapie verandert.

Het chemobrein is een effect die mensen zelf ervaren. In het brein zelf is het niet aantoonbaar. Toch nemen ook artsen en onderzoekers aan dat chemotherapie in de hersenen doordringt en het cognitief functioneren beïnvloedt.

Het chemobrein kan wetenschappelijk (nog) niet aangetoond worden, omdat het verband tussen chemo en het brein zeer complex is. Zo zijn er minstens zes soorten chemotherapie en meer dan vijftig middelen. Die combinatie leidt tot een oneindig aantal mogelijkheden van het effect van chemo op het brein. Ook het brein zelf is zo’n gecompliceerd orgaan dat niet duidelijk is waarom een effect ontstaat.

Wat is het chemobrein?

Klachten over het brein en het geheugen kunnen ontstaan als je merkt dat informatie niet binnenkomt, je het niet goed kunt verwerken en niet snel kunt terughalen. Ook heb je last van aandachtsproblemen. Concentreren, aandacht verdelen, plannen en organiseren: het is allemaal lastiger dan vroeger.

Ook kan het chemobrein inhouden dat je problemen hebt met taal. Je kunt niet op woorden of begrippen komen en het formuleren van zinnen is soms ineens moeizaam. Ook het uitvoeren van ‘gewone’ handelingen kan onverwacht lastig zijn of traag gaan.

De cognitieve klachten die ontstaan na chemotherapie zijn:

  • Aandachtsproblemen
  • Verminderde verwerkingssnelheid
  • Geheugenproblemen
  • Moeite met het uitvoeren van taken (executieve functies).

De ervaring leert dat bij veel mensen de cognitieve problemen na een tijd afnemen of zelfs helemaal verdwijnen.

Stress en moeheid effect op je brein

Het brein is het meest gecompliceerde orgaan in ons lichaam. Chemotherapie kan schade geven, maar de vraag is óf alle breinschade wel van de chemo komt. Ook de kanker zelf, stress en vermoeidheid kunnen leiden tot veranderingen in leren, onthouden en concentreren. Juist als je erg moe of gestrest bent, ben je minder scherp, onthoud je minder goed en kun je niet op woorden komen.

Ook gevoelens van angst en veel piekeren beïnvloeden je hersenen heel sterk. Die negatieve gevolgen zijn dan geen rechtstreekse gevolgen van chemotherapie, maar wel belangrijke effecten als je een heel ernstige ziekte hebt als kanker of je toekomst ziet instorten door de diagnose.

Minder bezig met buiten, meer met binnen

Veel mensen die chemotherapie hebben ondergaan, ervaren de verandering in hun geheugen of spraak niet als heel radicaal.  Het zijn juist subtiele veranderingen. Ze kunnen zich minder concentreren en dingen onthouden lijkt een stuk slechter. Ook je aandacht voor wat er buiten je om speelt, lijkt anders. Alsof je je minder kunt focussen op wat er zich ‘buiten’ je afspeelt en je meer gericht bent op jezelf: je eigen gedachtes en gevoelens.

Revalidatie van je brein na chemo

Bij het revalideren van je brein gaat het om voorzichtige cognitieve training, compensatie en rust. Je kunt jezelf vaardigheden aanleren om jezelf, ondanks de mindere cognitieve functies, toch goed te redden. Rust (slaap!), maar ook yoga en mindfulness zijn belangrijke middelen om je aandacht te trainen.

Wie na kanker de draad weer oppakt, zal de reflex herkennen dat je je leven zo snel mogelijk wilt oppakken. Je wilt weer normaal zijn. Maar veel je geheugen uitdagen en trainen is niet per se verstandig. De stress die dat geeft, kan de klachten erger maken. Ook daarin zie je hoe complex dat brein is: alleen al de gedachte dat een chemobehandeling schade aan het brein heeft veroorzaakt kan in zichzelf ertoe leiden dat er cognitieve klachten ontstaan.

Wat kun je zelf doen bij een chemobrein?

  • Tijdens de slaap herstelt het brein zich. Probeer altijd te zorgen voor voldoende slaap.
  • Probeer overdag te zorgen voor rust, ga af en toe even liggen of mediteren.
  • Zorg voor focus, ga niet multitasken.
  • Je kunt niet altijd meer terugvallen op improvisatie. Probeer daarom ingewikkelde taken zo makkelijk mogelijk te maken voor je brein. Bereid ingewikkelde zaken op tijd en rustig voor.
  • Met orde en regelmaat onthoud je dingen makkelijker; plan terugkomende afspraken op vaste tijdstippen, bewaar sleutels, telefoon en documenten op vaste plekken.
  • Maak gebruik van een agenda en automatische notificatie in je telefoon: ze herinneren je aan afspraken, taken en het innemen van medicijnen.
  • Vraag hulp aan vrienden, familie.
  • Zoek professionele hulp, soms kan bijvoorbeeld een logopedist je helpen als je moeite hebt met spreken.
  • Een gezonde leefstijl is voor elk brein gezond: drink zo min mogelijk alcohol en beweeg elke dag, het liefst in de buitenlucht.