CAR-T celtherapie

CAR-T-celtherapie is een therapie tegen kanker. Bij deze celtherapie worden de eigen afweercellen uit het lichaam bewerkt zodat ze de kankercellen te lijf kunnen gaan. De behandeling is nieuw. Het wordt alleen in gespecialiseerde centra aangeboden en buiten studieverband alleen bij mensen met grootcellig B-cellymfoom (een agressieve vorm van non-hodgkinlymfoom) en ALL (acute lymfatische leukemie; alleen bij patiënten <25 jaar). In studieverband wordt het toegepast bij andere vormen van NHL zoals mantelcellymfoom en bij de ziekte van Kahler (multipel myeloom). De eerste resultaten zijn bemoedigend.

Hoe werkt CAR-T-celtherapie?

T-cellen zijn witte bloedcellen die een belangrijke rol spelen in het afweersysteem. Ze kunnen beschadigde cellen, zoals kankercellen, aanvallen en opruimen.

Bij CAR-T-celtherapie veranderen je eigen T-cellen in CAR-T-cellen. Dat gaat als volgt: er worden bij een patiënt witte bloedcellen uit het bloed gefilterd. De witte bloedcellen gaan naar een laboratorium waar de T-cellen worden geactiveerd en voorzien van een stukje CAR-gen. Dit is een ingewikkelde procedure die enkele weken duurt. Het CAR-gen zorgt ervoor dat de T-cellen een soort antenne op het celoppervlak krijgen, waardoor ze een eiwit dat op de tumorcellen zit kunnen herkennen. Als de CAR-T-cellen worden teruggeplaatst in je lichaam zijn ze ‘getraind’ in het herkennen van de kankercellen en geactiveerd. Zo zijn ze beter in staat om de kankercellen aan te vallen.

Deze innovatieve therapie kan levensreddend zijn voor mensen voor wie er geen andere behandelingen meer mogelijk zijn. Maar er kleven ook risico’s aan. Daarom mogen alleen gespecialiseerde ziekenhuizen deze behandeling uitvoeren. Op dit moment zijn dat alle academische ziekenhuizen in Nederland.

Bij welke ziektes is CAR-T-celtherapie buiten studieverband mogelijk?

Non-hodgkinlymfoom en ALLDe meeste ervaring en successen zijn behaald bij grootcellig B-cellymfoom (DLBCL, een vorm van non-hodgkinlymfoom) en acute lymfatische leukemie (ALL). Hierbij worden CAR-T-cellen gebruikt die getraind zijn op het herkennen van het eiwit CD19.

CAR-T-celtherapie bij de ziekte van Kahler (multipel myeloom)

CAR-T-celtherapie wordt ook in studieverband toegepast bij mensen met de ziekte van Kahler (multipel myeloom), voor wie geen andere behandeling meer mogelijk is. De eerste resultaten laten bij een groot deel van de patiënten een positief effect zien. Het probleem bij multipel myeloom is dat de ziekte uiteindelijk wel terug lijkt te keren.

In verschillende onderzoekscentra kijkt men of het mogelijk is om CAR-T-celtherapie ook voor andere vormen van kanker te ontwikkelen.

Risico's van CAR-T-celtherapie

Hoewel indrukwekkende resultaten zijn behaald zijn er ook risico's aan verbonden.  Hierdoor is de behandeling niet voor iedereen geschikt. Een team van gespecialiseerde hematologen bekijkt van elke patiënt de persoonlijke situatie om te of beoordelen of iemand geschikt is voor deze behandeling. Dit wordt ook landelijk besproken door hematologen van de CAR T-cel centra. Soms is de ziekte te snel progressief waardoor de cellen niet terug konden worden gegeven. Ook komt een klein percentage van de patiënten (kleiner dan 5%) te overlijden aan de bijwerkingen. Bijwerkingen die vooral ontstaan in de eerste paar weken na de behandeling zijn hoge koorts, lage bloeddruk en ademhalingsproblemen door de heftige immuunreacties die kunnen ontstaan. Ook kunnen neurologische bijwerkingen en infecties optreden. Gelukkig kunnen bijwerkingen inmiddels goed worden behandeld en gaan ze meestal voorbij.

Tijdens deze complexe behandeling is er een speciale rol voor de naasten van de patiënt. Deze moeten namelijk alert zijn op de bijwerkingen, zoals bijvoorbeeld verwardheid, en de patiënt onmiddellijk naar het ziekenhuis brengen.

Lees hier meer over CAR-T-celtherapie in het Erasmus MC

Animatie

Timo van Blooijs maakte als afstudeerproject aan de HKU (Hogeschool voor de Kunsten Utrecht) deze animatie over CAR-T-celtherapie. Hij deed dat in samenwerking met Hematon en met hulp van de hematologen van het Amsterdam UMC.